Istorija Kučeva

Oblast Zvižda u severoistočnoj Srbiji sa gradom Kučevom kao njenim centrom, odvajkada je važila za rudarski kraj. Ta činjenica je u mnogome odredila i istoriju Kučeva i njegove okoline.

Ljudi su u ovim krajevima živeli od pradavnih vremena. Ipak, intenzivniji život počinje u vreme kada se za proizvodnju oruđa i oružja sve više koristi metal umesto kamena, odnosno sa prelaskom iz kamenog u bronzano doba.

- Bronzano doba. U periodu oko 2000 godina pre n. e. u okolini današnjeg Kučeva počinje prerada bakarne rude.

- Gvozdeno doba.U periodu od 1000 do 800 godina pre n.e. sve više se koristi gvožđe, a ovim krajem vlada stari balkanski narod, Tračani.

- IV vek pre nove ere. U ove oblasti dolaze Kelti, koji se na obalama Dunava sukobljavaju sa vojskom Aleksandra Makedonskog.

- Sredina I veka nove ere. U dolinu Peka stižu Rimljani. Sa njihovim dolaskom počinje intenzivno vađenje i prerađivanje ruda u slivu Peka. Car Hadrijan je i lično posetio rudarsko naselje Kučajna 128. godine n.e. u kojem je imao svoje zlatne rudnike. U Kučajni su postojale i kovačnice, u kojima je verovatno kovan novac iz vremena ovog cara sa natpisom Metalla Pincesia ( pečki metali).

U blizini Kučajne, na mestu gde se nalazi današnje Kučevo, postojao je grad koji se zvao Guduskum. Dobijeno zlato, srebro i gvožđe iz Kučajne i okoline, skladišteno je u ovom utvrđenom gradu. Guduskum je bio naselje rudara, vojnih veterana i rimskih činovnika u kome se odvijao intenzivan gradski život.

Sredinom III veka, kada su Rimljani izgubili rudarske basene u Španiji, Britaniji i Dakiji, današnjoj Rumuniji, brojni rudarski stručnjaci prebačeni su u ove oblasti. Počinje intenzivno da živi veliko rudarsko naselje ''Kraku lu Jordan'' na ušću reke Brodice u Pek, 15 km. istočno od današnjeg Kučeva.

- Vizantija (Istočno rimsko carstvo). Stvara se 395. godine n.e. na ruševinama rimske imperije. Car Justinijan obnovio je eksploataciju rudnog bogatstva ovog kraja. U Guduskumu su se zadržale velike vojne jedinice, a grad je zadržao svoje staro latinsko ime.

- Početak V veka. Najezdom Avara, Guduskum je razoren do temelja.

- VI i VII vek. U ove krajeve dolaze Sloveni, ali vlast, barem formalno držala je Vizantija sve do XII veka. Sloveni su obnovili rimska rudarska naselja, među kojima i Kučajnu. Arabljanski geograf iz X veka Masudia, pominje Kučajnu pod imenom Klasanin, opisujući je kao veliko rudarsko i trgovačko mesto. Sloveni su vremenom mnoge latinske geografske nazive zamenili slovenskim pa je tako i reka Pinkus dobila ime Pek. Nekoliko sledećih vekova čitava oblast nosila je ime Pek.

-XIII vek. Ovim prostorima su zavladali Ugari. Kralj Ladislav IV je 1273. godine postavio izvesnog Gregorijusa za bana ,,oblasti Kučeva i Braničeva,,. Za istoriju Kučeva ovo je značajno, jer je to prvi istorijski pomen imena Kučevo. Na ruševinama rimskog Guduskuma počinje da se razvija i varošica pod imenom Kučevo.

- Kraj XIII veka. Srpski kralj Milutin 1282. godine pripaja ovaj kraj srpskoj državi. Oblast i mesto su zadržali ime Kučevo.

- XIV vek. U Ravaničkoj povelji kneza Lazara iz 1378. godine, i oblast i mesto se nazivaju drugim imenom. Oblast se pominje kao Zvižd a naselje kao Kruševica. U susednoj Kučajni postojala je velika kovnica novca i oružja. I kasnije, za vreme despota Stefana Lazarevića rudnici u okolini Kučeva bili su aktivni o čemu svedoče i pisma Dubrovčana gde se Kučevo pominje kao Kuseu

- Otomanska imperija. Sa padom Smedereva 1459. godine, Turci su zavladali i oblastima oko Kučeva. U Braničevskom tefteru ( što je ustvari skraćeni naziv za poimenični popis pokrajine Braničevo iz 1467. godine), Turci su zadržali ime Zvižd, kao naziv za oblast, što se zadržalo sve do danas. U Kučajni je postojala kovnica turskog novca, sve do XVII veka, kada su Turci odlučili da zatvore sve kovnice novca u Imperiji, osim centralne u Carigradu.

- Vladavina kneza Miloša. Knez će mestu dodati reč Gornja, da bi se razlikovala od Donje Kruševice u Braničevu.

- Kraj XIX veka. Narodna skupština Kraljevine Srbije će 1886. godine Gornju Kruševicu ponovo nazvati starim imenom Kučevo. Predlog za promenu naziva dao je poznati istoričar i putopisac Milan Đ. Milićević, a na odluku skupštine presudno je uticao njegov kum Stojan Novaković, uglednii srpski naučnik i državnik. Od tada Kučevo više nije menjalo ime.

- Početak XX veka. Počinje obnova rudarstva u dolini Peka, kada jedno englesko akcionarsko društvo 1903 godine postavlja prvi bager za ispiranje zlatonosnog peska kod Neresnice, a do 1908 godine na Peku ih je montirano još četiri. Svi ti bageri su uništeni za vreme i posle Prvog svetskog rata. Novi, veliki bager, montiraće se pred kraj 1934.godine) kao vlasništvo preduzeća ''Neresnica – Glogovica'', čiji je najveći akcionar bio kralj Aleksandar I Karađorđević. Međutim, tri dana pre nego što je bager počeo sa radom, kralj Aleksandar je ubijen u Marseju (09. oktobra 1934). Bager je radio sve do početka rata 1941. godine. Posle Drugog svetskog rata, bager je 1955. godine demontiran i prodan kao staro gvožđe preduzeću ''Otpad'' iz Viteza (Bosna i Hercegovina).

Posle Drugog svetskog rata, Kučevo brzo menja izgled i postaje urbani centar sa razvijenom industrijom, trgovinom i zanatstvom. Železnička pruga, koja je do Kučeva izgrađena pre rata, ubrzo je izgrađena sve do Zaječara odnosno luke Prahovo na Dunavu. Preko nje, uspostavljena je veza sa značajnim rudarskim centrima - Majdanpekom i Borom. Od sredine 80-tih godina, međutim, počinje stagnacija industrije u državi, što se negativno odrazilo i na razvoj Kučeva. Kučevo su sustigli pa i prestigli okolni gradići, kojima je po mnogo čemu decenijama bilo uzor urbane sredine.

Danas, grad na zlatonosnom Peku polako obnavlja industrijsku infrastrukturu, ali sve više svoj razvoj sagledava u okviru razvoja turističke delatnosti za šta ima sve preduslove.